Αρχαία Ελληνικά Λυκείου (άγνωστο) - Δημοσθένους, "Κατά Ἀριστογείτονος Β΄" (26, 1-3)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο ρήτορας, έχοντας ήδη αποδείξει την ενοχή του Αριστογείτονα αναφορικά με την περιφρονητική του στάση απέναντι στους νόμους της πόλης, θίγει σε πολλά σημεία του λόγου αυτού, που αποτελεί δευτερολογία, άλλα θεωρητικότερα ζητήματα.

 

ΚΕΙΜΕΝΟ

Ὅτι μὲν τοίνυν καὶ ὀφείλει τῷ δημοσίῳ Ἀριστογείτων οὑτοσὶ καὶ οὐκ ἔστιν ἐπίτιμος, καὶ οἱ νόμοι διαρρήδην ἀπαγορεύουσιν μὴ ἐξεῖναι λέγειν τοῖς τοιούτοις, φανερῶς ἐπιδέδεικται, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι. δεῖ δ’ ὑμᾶς ἅπαντας μὲν ἀπείργειν καὶ κωλύειν τοὺς παρανομοῦντας, πολὺ δὲ μάλιστα τοὺς ἐν ταῖς ἀρχαῖς ὄντας καὶ τοὺς πολιτευομένους· διὰ γὰρ τούτους τὰ κοινὰ καὶ βλάπτεσθαι πέφυκεν, ἐὰν ὦσι φαῦλοι, καὶ τὰ μέγιστα πάλιν ὠφελεῖσθαι, ἐὰν ὦσιν ἐπιεικεῖς καὶ θέλωσιν ἐμμένειν τοῖς νόμοις. ὡς ἐὰν ἅπαξ δῶτε τοῖς ὑπὲρ τῶν κοινῶν ἐγχειροῦσί τι πράττειν τὸ παρανομεῖν καὶ καταφρονεῖν τῶν ὡρισμένων δικαίων, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἅπαντας ἀπολαύειν τοὺς μετέχοντας τῆς πόλεως. ὥσπερ γὰρ τῶν ἐν ταῖς ναυσὶν ἁμαρτημάτων ἃ συμβαίνει περὶ τοὺς πλοῦς, ὅταν μὲν τῶν ναυτῶν τις ἁμάρτῃ, βραχεῖαν τὴν βλάβην ἤνεγκεν, ὅταν δ’ ὁ κυβερνήτης ἀποσφαλῇ, κοινὴν τὴν ἀτυχίαν ἅπασι τοῖς ἐμπλέουσι παρεσκεύασεν, ὡσαύτως τὰ μὲν τῶν ἰδιωτῶν ἁμαρτήματα οὐκ εἰς τὸ πλῆθος, εἰς δ’ αὐτοὺς ἤνεγκε τὰς βλάβας, τὰ δὲ τῶν ἀρχόντων καὶ πολιτευομένων εἰς ἅπαντας ἀφικνεῖται. 

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

ἐπίτιμος = ο έχων πολιτικά δικαιώματα

διαρρήδην = ρητά, κατηγορηματικά

ἀπείργω (+αιτ.) = παρεμποδίζω, απομακρύνω

πέφυκεν (απρόσ.) = είναι φυσικό, συμβαίνει

ἐπιεικής = δίκαιος, πρέπων, τίμιος

ἃπαξ = μία μόνο φορά

ἐγχειρέω -ῶ = επιχειρώ, αναλαμβάνω

δίδωμι + δτκ. + απαρ. = επιτρέπω, δίνω δικαίωμα σε κπ να...

ἀπολαύω = απολαμβάνω, έχω ωφέλεια από κτ

φέρω τήν βλάβην = προξενώ ζημιά

ἀποσφάλλω = σφάλλω, αποτυγχάνω 

ἰδιώτης = απλός πολίτης

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ότι λοιπόν αυτός εδώ ο Αριστογείτων και χρωστάει στο δημόσιο και έχει χάσει τα πολιτικά του δικαιώματα, και οι νόμοι απαγορεύουν ρητά σε τέτοιους ανθρώπους να είναι δυνατό να παίρνουν το λόγο έχει φανερά αποδειχθεί, άνδρες Αθηναίοι. Και πρέπει όλοι εσείς ανεξαιρέτως να απομακρύνετε και να εμποδίζετε αυτούς που παραβιάζουν τους νόμους, και πολύ περισσότερο αυτούς που έχουν αναλάβει κάποιο αξίωμα και αυτούς που ασχολούνται με την πολιτική. Γιατί είναι φυσικό εξαιτίας τους να βλάπτεται το δημόσιο συμφέρον, αν είναι ανήθικοι, και πάλι να προσφέρονται τα μεγαλύτερα οφέλη, αν είναι δίκαιοι και θέλουν να μένουν προσηλωμένοι στους νόμους. Διότι, αν μια φορά δώσετε το δικαίωμα σε αυτούς που αναλαμβάνουν να κάνουν κάτι προς όφελος των δημοσίων πραγμάτων να παραβιάζουν τους νόμους και να περιφρονούν τους θεσπισμένους κανόνες δικαίου, αναγκαστικά όλοι όσοι συμμετέχουν στην πόλη θα ωφεληθούν. Και όπως ακριβώς αυτά από τα λάθη στα πλοία τα οποία συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, όταν κάποιος από τους ναύτες διαπράξει σφάλμα, μικρή ζημιά προξενεί, όταν όμως ο κυβερνήτης σφάλει, κοινή συμφορά προετοιμάζει σε όλους όσοι επιβαίνουν στο πλοίο, έτσι και τα λάθη των απλών πολιτών προκαλούν ζημιές όχι στους πολλούς αλλά στους ίδιους, ενώ εκείνα όσων ασκούν εξουσία και όσων ασχολούνται με την πολιτική επηρεάζουν όλους. 

 

 

©Πένη Αποστολοπούλου

 

Αρχαία Ελληνικά Β΄ Λυκείου (γνωστό) - Ρητορικά κείμενα - Λυσίου, Ὑπέρ Μαντιθέου, Προοίμιο §§1-3, Ερμηνευτικά σχόλια

[1] εἰ μὴ συνῄδη, ὦ βoυλή, τoῖς κατηγόρoις βoυλoμένoις ἐκ παντὸς τρόπoυ κακῶς ἐμὲ πoιεῖν, πoλλὴν ἂν αὐτoῖς xάριν εἶxoν ταύτης τῆς κατηγoρίας· ἡγoῦμαι γὰρ τoῖς ἀδίκως διαβεβλημένoις τoύτoυς εἶναι μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίoυς, oἵτινες ἂν αὐτoὺς ἀναγκάζωσιν εἰς ἔλεγxoν τῶν αὐτoῖς βεβιωμένων καταστῆναι.

[2] ἐγὼ γὰρ oὕτω σφόδρα ἐμαυτῷ πιστεύω, ὥστ' ἐλπίζω καὶ εἴ τις πρός με τυγxάνει ἀηδῶς [ἢ κακῶς] διακείμενoς, ἐπειδὰν ἐμoῦ λέγoντoς ἀκoύσῃ περὶ τῶν πεπραγμένων, μεταμελήσειν αὐτῷ καὶ πoλὺ βελτίω με εἰς τὸν λoιπὸν xρόνoν ἡγήσεσθαι.

[3] ἀξιῶ δέ, ὦ βoυλή, ἐὰν μὲν τoῦτo μόνoν ὑμῖν ἐπιδείξω, ὡς εὔνoυς εἰμὶ τoῖς καθεστηκόσι πράγμασι καὶ ὡς ἠνάγκασμαι τῶν αὐτῶν κινδύνων μετέxειν ὑμῖν, μηδέν πώ μoι πλέoν εἶναι· ἐὰν δὲ φαίνωμαι <καὶ> περὶ τὰ ἄλλα μετρίως βεβιωκὼς καὶ πoλὺ παρὰ τὴν δόξαν καὶ παρὰ τoὺς λόγoυς τoὺς τῶν ἐxθρῶν, δέoμαι ὑμῶν ἐμὲ μὲν δoκιμάζειν, τoύτoυς δὲ ἡγεῖσθαι xείρoυς εἶναι. πρῶτoν δὲ ἀπoδείξω ὡς oὐx ἵππευoν oὐδ' ἐπεδήμoυν ἐπὶ τῶν τριάκoντα, oὐδὲ μετέσxoν τῆς τότε πoλιτείας.

ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟΥ

Α. ΕΥΝΟΙΑ (δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για τον φεύγοντα – πρόκληση της συμπάθειας των δικαστών προς το πρόσωπό του)

1. Ηθική μείωση κατηγόρων (ηθοποιία – επίθεση στο ήθος του αντιπάλου): οι κατήγοροι έχουν κακό ποιόν, γιατί θέλουν με κάθε τρόπο να με βλάψουν· γιατί με συκοφαντούν άδικα... Εάν φανώ λοιπόν ότι έχω ζήσει διαφορετικά από αυτά που πιστεύουν και λένε για εμένα οι κατήγοροι, σας παρακαλώ (παράκληση) να τους θεωρήσετε κι εσείς μοχθηρούς.
2. Ανωτερότητα φεύγοντα (ηθοποιία – επίκληση στο ήθος του πομπού): εγώ βλέπω καθαρά ότι θέλουν να με βλάψουν με κάθε τρόπο· εγώ συκοφαντούμαι άδικα· και αναγκάζομαι να λογοδοτήσω για όσα έχω κάνει στη ζωή μου εξαιτίας τους! (συμπάθεια). Κι όμως, εγώ, ο ίδιος ο αποδέκτης της κακίας τους, χρωστώ μεγάλη ευγνωμοσύνη στους εχθρούς μου· γιατί χάρη σε εκείνους θα αποκομίσω ηθικά οφέλη που είναι τα «μέγιστα αγαθά». Είμαι απόλυτα βέβαιος γι’ αυτό (βεβαιότητα). Επίσης, έχω τόσο μεγάλη πίστη στον εαυτό μου, ώστε ελπίζω ότι μόλις με ακούσετε θα διαπιστώσετε όλοι σας, κι εσείς ακόμα που τυχαία έχετε σχηματίσει αρνητική εντύπωση για εμένα, το ανώτερο ήθος μου (αυτοπεποίθηση, ελπίδα, αισιοδοξία). Έχω δημοκρατικό φρόνημα, έχω αγωνιστεί για την πατρίδα μου όπως εσείς, ήμουν σώφρων και μετριοπαθής στη ζωή μου (γνωρίζω ότι αυτά είναι τα βασικά συστατικά της δημοκρατίας). Δεν υπηρέτησα ως ιππέας τους τριάκοντα, δε βρισκόμουν καν στην Αθήνα, δε συνεργάστηκα μαζί τους... Και όλα αυτά θα τα αποδείξω! (υπόσχεση – ρητή δήλωση). Χωρίς να ζητώ άλλη ωφέλεια από εσάς.

Β. ΠΡΟΣΕΞΙΣ (όξυνση της περιέργειας των δικαστών)

1. Απροσδόκητο, εντυπωσιακό, πρωτότυπο ξεκίνημα λόγου με την έκφραση ευγνωμοσύνης προς τους κατηγόρους.
2. Προσδοκία να πληροφορηθούν οι δικαστές ποια είναι τα «βεβιωμένα» (ζωηρό το ενδιαφέρον των ανθρώπων για τις ζωές των άλλων, ιδιαίτερα για τα «περί τα ἂλλα», τα ιδιωτικά) και ποια «μέγιστα αγαθά» περιμένει να κερδίσει.
3. Ένταση της προσοχής των δικαστών μετά το άκουσμα των ρημάτων «ἐλπίζω» και «ἀξιῶ»: τα απαρέμφατα-αντικείμενα των ρημάτων δεν τίθενται αμέσως μετά τα ρήματα, προκειμένου η βουλή να αναμείνει με ενδιαφέρον να ακούσει ποιο είναι το περιεχόμενο των προσδοκιών και ποιο το περιεχόμενο των αξιώσεων του απολογουμένου.
4. Προσμονή να τηρηθεί η υπόσχεση της προσκόμισης αποδείξεων που θα ανατρέψουν το κατηγορητήριο.

Γ. ΕΥΜΑΘΕΙΑ – ΠΡΟΘΕΣΙΣ (κατατόπιση περί του θέματος)

1. Ενημέρωση για το περιεχόμενο του κατηγορητηρίου: πολύ βαριές οι κατηγορίες για συμμετοχή του Μαντιθέου στο καθεστώς των τριάκοντα.
2. Ενημέρωση για το κίνητρο των κατηγόρων: πρόθεσή τους η με κάθε τρόπο πρόκληση βλάβης σε έναν μετριοπαθή άνθρωπο, η συκοφαντία ενός δημοκρατικού ως προς το φρόνημα πολίτη.
3. Αναφορά των προϋποθέσεων της επικύρωσης της εκλογής του: αφοσίωση στην αθηναϊκή δημοκρατία, συμμετοχή στους πολεμικούς αγώνες για την πατρίδα, συνετός ιδιωτικός βίος.
4. Προεξαγγελία του αρχικού θέματος της διήγησης που θα ακολουθήσει: απουσία από την Αθήνα την εποχή των τριάκοντα.

Δ. ΣΥΝΤΟΜΙΑ, ΣΑΦΗΝΕΙΑ, ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑ, ΑΠΛΟΤΗΤΑ, ΠΕΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ 

 

©Πένη Αποστολοπούλου

Αρχαία Ελληνικά Β΄ Λυκείου (γνωστό) - Ρητορικά κείμενα - Λυσίου, Ὑπέρ Μαντιθέου, Προοίμιο §§1-3, Κείμενο & Μετάφραση

[1] εἰ μὴ συνῄδη, ὦ βoυλή, τoῖς κατηγόρoις βoυλoμένoις ἐκ παντὸς τρόπoυ κακῶς ἐμὲ πoιεῖν, πoλλὴν ἂν αὐτoῖς xάριν εἶxoν ταύτης τῆς κατηγoρίας· ἡγoῦμαι γὰρ τoῖς ἀδίκως διαβεβλημένoις τoύτoυς εἶναι μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίoυς, oἵτινες ἂν αὐτoὺς ἀναγκάζωσιν εἰς ἔλεγxoν τῶν αὐτoῖς βεβιωμένων καταστῆναι.

[1] Αν δεν ήξερα καλά, βουλευτές, ότι οι κατήγοροι θέλουν με κάθε τρόπο να με βλάπτουν, θα τους χρωστούσα μεγάλη ευγνωμοσύνη γι’ αυτή την κατηγορία· γιατί νομίζω πως για όσους έχουν συκοφαντηθεί άδικα, είναι αίτιοι πάρα πολύ μεγάλων αγαθών, αυτοί που τυχόν αναγκάζουν αυτούς να λογοδοτήσουν για τις πράξεις της ζωής τους.

[2] ἐγὼ γὰρ oὕτω σφόδρα ἐμαυτῷ πιστεύω, ὥστ' ἐλπίζω καὶ εἴ τις πρός με τυγxάνει ἀηδῶς [ἢ κακῶς] διακείμενoς, ἐπειδὰν ἐμoῦ λέγoντoς ἀκoύσῃ περὶ τῶν πεπραγμένων, μεταμελήσειν αὐτῷ καὶ πoλὺ βελτίω με εἰς τὸν λoιπὸν xρόνoν ἡγήσεσθαι.

[2] Εγώ άλλωστε έχω τόσο μεγάλη εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, ώστε ελπίζω ότι, και αν κάποιος τυχαίνει να έχει άσχημη ή εχθρική διάθεση απέναντί μου, όταν με ακούσει να μιλάω για τις πράξεις μου, θα αλλάξει γνώμη και στο εξής θα με θεωρεί πολύ καλύτερο.

[3] ἀξιῶ δέ, ὦ βoυλή, ἐὰν μὲν τoῦτo μόνoν ὑμῖν ἐπιδείξω, ὡς εὔνoυς εἰμὶ τoῖς καθεστηκόσι πράγμασι καὶ ὡς ἠνάγκασμαι τῶν αὐτῶν κινδύνων μετέxειν ὑμῖν, μηδέν πώ μoι πλέoν εἶναι· ἐὰν δὲ φαίνωμαι <καὶ> περὶ τὰ ἄλλα μετρίως βεβιωκὼς καὶ πoλὺ παρὰ τὴν δόξαν καὶ παρὰ τoὺς λόγoυς τoὺς τῶν ἐxθρῶν, δέoμαι ὑμῶν ἐμὲ μὲν δoκιμάζειν, τoύτoυς δὲ ἡγεῖσθαι xείρoυς εἶναι. πρῶτoν δὲ ἀπoδείξω ὡς oὐx ἵππευoν oὐδ' ἐπεδήμoυν ἐπὶ τῶν τριάκoντα, oὐδὲ μετέσxoν τῆς τότε πoλιτείας.

[3] Και έχω την αξίωση, βουλευτές, αν τούτο μόνο σας αποδείξω, ότι δηλαδή διάκειμαι φιλικά προς το παρόν πολίτευμα και ότι είμαι αναγκασμένος να συμμετέχω μαζί σας στους ίδιους κινδύνους, να μην υπάρχει καμιά επιπλέον ωφέλεια σε εμένα· αν όμως αποδεικνύομαι (αποδειχθεί) ότι έχω ζήσει και όσον αφορά τα υπόλοιπα μια τίμια ζωή και πολύ αντίθετα με τη γνώμη και τα λόγια των εχθρών μου, σας παρακαλώ να εγκρίνετε την εκλογή μου και να θεωρείτε ότι αυτοί είναι χειρότεροι. Πρώτα θα αποδείξω ότι δεν υπηρέτησα στο ιππικό ούτε διέμενα στην πόλη κατά την περίοδο των τριάκοντα, ούτε συμμετείχα στο τότε πολίτευμα.

©Πένη Αποστολοπούλου