Αρχαία Ελληνικά Α΄ Λυκείου - Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι - Ξενοφώντος, Ελληνικά, Βιβλ. 2, Κεφ. 2, § 16-23, Ερμηνευτικά σχόλια

§ 16-17

Η Αθήνα, πολιορκημένη από στεριά και θάλασσα, ζει ερεβώδεις στιγμές, καθώς τα λιγοστά της τρόφιμα τελειώνουν. Ενώ βρίσκεται σε αδιέξοδο, αρχίζει να ατενίζει την ιδέα της συνθηκολόγησης. Το μεγάλο της άχθος είναι η προοπτική της κατεδάφισης των Μακρών Τειχών σε περίπτωση ανακωχής. Την κρίσιμη στιγμή εμφανίζεται ο Θηραμένης και αυτοπροτείνεται να επισκεφτεί προσωπικά το Λύσανδρο, για να διερευνήσει τις προθέσεις των Λακεδαιμονίων: επιμένουν εκείνοι στην κατεδάφιση ή ζητούν απλές εγγυήσεις υποταγής;

Ο Θηραμένης στέλνεται τελικά στο Λύσανδρο για διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, χρονοτριβεί κοντά του, παρατείνοντας εσκεμμένα την επιστροφή στην Αθήνα για περισσότερο από τρεις μήνες: μεθόδευε μαζί με το Λύσανδρο να μην επιστρέψει στην πόλη παρά μόνο αφού εξαντληθούν τα τρόφιμα, οπότε και η Αθήνα θα υπέκυπτε χωρίς όρους σε ό,τι της ζητούσαν οι Λακεδαιμόνιοι.

Όταν τον τέταρτο μήνα επιστρέφει στην Αθήνα, διατείνεται ότι ήταν αιχμάλωτος του Λυσάνδρου! Τις προθέσεις των Λακεδαιμονίων δεν κατόρθωσε τελικά να ιχνηλατήσει, λόγω της αναρμοδιότητας του Λύσανδρου να διαπραγματευθεί μαζί του την ειρήνη. Ο Σπαρτιάτης ναύαρχος εντούτοις του συνέστησε να στείλει η Αθήνα πρεσβεία στη Σπάρτη. Εκλέγεται και πάλι ο ίδιος, μαζί με άλλους εννιά, να μεταβεί στη Σπάρτη πρεσβευτής με απεριόριστες αρμοδιότητες.

§ 18-19

Ο Λύσανδρος στο μεταξύ στέλνει στους εφόρους εμπιστευτική αποστολή, για να τους μεταβιβάσει την απάντηση που έδωσε στο Θηραμένη. Στην αποστολή συμμετέχει κι ένας Αθηναίος εξόριστος ολιγαρχικός, ο Αριστοτέλης, πρόθυμος να εξυπηρετήσει μάλλον τα συμφέροντα της Σπάρτης παρά της πατρίδας του.

Η αθηναϊκή πρεσβεία φτάνει στη Σελλασία, κοντά στη Σπάρτη, και δηλώνει ότι είναι πλήρως εξουσιοδοτημένη να συζητήσει τους όρους της ειρήνης. Τότε οι έφοροι τους καλούν επίσημα σε συνέδριο στη Σπάρτη, στο οποίο συμμετέχουν και αντιπρόσωποι των συμμάχων των Λακεδαιμονίων.

Στο συνέδριο οι αντιπρόσωποι αυτοί, ιδιαίτερα οι Κορίνθιοι και οι Θηβαίοι, ζητούν τον αφανισμό της πόλης της Αθήνας. Οι μεν Κορίνθιοι επειδή στη διένεξή τους με τους Κερκυραίους ηττήθηκαν, αφού οι Αθηναίοι είχαν βοηθήσει τους δεύτερους, αλλά και γιατί με το «Μεγαρικό ψήφισμα» το εμπόριό τους είχε υποστεί βαρύ πλήγμα· οι δε Θηβαίοι, γιατί η Αθήνα, με την έναρξη του πολέμου, επενέβη στην εισβολή τους στις Πλαταιές, αλλά και επειδή οι Θηβαίοι είχαν επανειλημμένα κατηγορηθεί για το γεγονός ότι είχαν στο παρελθόν μηδίσει.

§ 20-21

Η Σπάρτη όμως συνειδητά αρνείται να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις των συμμάχων της, θυμίζοντας τη μεγάλη συνεισφορά της Αθήνας στους Μηδικούς πολέμους. Αποδέχονται λοιπόν την ειρήνη με τους όρους:

- Να κατεδαφίσουν τα Μακρά Τείχη. 

- Να παραδώσουν όλα τα πλοία τους (εκτός από τα δώδεκα πλοία του Κόνωνα που είχαν καταφύγει στην Κύπρο).

- Να επαναφέρουν τους εξόριστους ολιγαρχικούς στην πόλη.

- Να υποχρεούνται να ακολουθούν τους Σπαρτιάτες στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις.

§ 22-23

Χωρίς άλλες αντοχές και γεμάτοι αγωνία, οι Αθηναίοι περικυκλώνουν την πρεσβεία που μόλις έχει επιστρέψει με τους όρους της ειρήνης. Οι όροι ανακοινώνονται την επόμενη μέρα στην εκκλησία του δήμου, κάμπτονται κάποιες αντιρρήσεις και τελικά γίνονται αποδεκτοί. Ο Λύσανδρος φθάνει στον Πειραιά, οι εξόριστοι είναι καθ’ οδόν για την πατρίδα και τα Μακρά Τείχη γκρεμίζονται μετά μουσικής, σαν να γιορτάζουν οι Αθηναίοι την πρώτη μέρα της ελευθερίας τους: το τέλος του πολέμου και τη διάλυση της αθηναϊκής ηγεμονίας.

©Πένη Αποστολοπούλου

Αρχαία Ελληνικά Β΄ Λυκείου (γνωστό) - Ρητορικά κείμενα - Λυσίου, Ὑπέρ Μαντιθέου, Προοίμιο §§1-3, Ερμηνευτικά σχόλια

[1] εἰ μὴ συνῄδη, ὦ βoυλή, τoῖς κατηγόρoις βoυλoμένoις ἐκ παντὸς τρόπoυ κακῶς ἐμὲ πoιεῖν, πoλλὴν ἂν αὐτoῖς xάριν εἶxoν ταύτης τῆς κατηγoρίας· ἡγoῦμαι γὰρ τoῖς ἀδίκως διαβεβλημένoις τoύτoυς εἶναι μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίoυς, oἵτινες ἂν αὐτoὺς ἀναγκάζωσιν εἰς ἔλεγxoν τῶν αὐτoῖς βεβιωμένων καταστῆναι.

[2] ἐγὼ γὰρ oὕτω σφόδρα ἐμαυτῷ πιστεύω, ὥστ' ἐλπίζω καὶ εἴ τις πρός με τυγxάνει ἀηδῶς [ἢ κακῶς] διακείμενoς, ἐπειδὰν ἐμoῦ λέγoντoς ἀκoύσῃ περὶ τῶν πεπραγμένων, μεταμελήσειν αὐτῷ καὶ πoλὺ βελτίω με εἰς τὸν λoιπὸν xρόνoν ἡγήσεσθαι.

[3] ἀξιῶ δέ, ὦ βoυλή, ἐὰν μὲν τoῦτo μόνoν ὑμῖν ἐπιδείξω, ὡς εὔνoυς εἰμὶ τoῖς καθεστηκόσι πράγμασι καὶ ὡς ἠνάγκασμαι τῶν αὐτῶν κινδύνων μετέxειν ὑμῖν, μηδέν πώ μoι πλέoν εἶναι· ἐὰν δὲ φαίνωμαι <καὶ> περὶ τὰ ἄλλα μετρίως βεβιωκὼς καὶ πoλὺ παρὰ τὴν δόξαν καὶ παρὰ τoὺς λόγoυς τoὺς τῶν ἐxθρῶν, δέoμαι ὑμῶν ἐμὲ μὲν δoκιμάζειν, τoύτoυς δὲ ἡγεῖσθαι xείρoυς εἶναι. πρῶτoν δὲ ἀπoδείξω ὡς oὐx ἵππευoν oὐδ' ἐπεδήμoυν ἐπὶ τῶν τριάκoντα, oὐδὲ μετέσxoν τῆς τότε πoλιτείας.

ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟΥ

Α. ΕΥΝΟΙΑ (δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για τον φεύγοντα – πρόκληση της συμπάθειας των δικαστών προς το πρόσωπό του)

1. Ηθική μείωση κατηγόρων (ηθοποιία – επίθεση στο ήθος του αντιπάλου): οι κατήγοροι έχουν κακό ποιόν, γιατί θέλουν με κάθε τρόπο να με βλάψουν· γιατί με συκοφαντούν άδικα... Εάν φανώ λοιπόν ότι έχω ζήσει διαφορετικά από αυτά που πιστεύουν και λένε για εμένα οι κατήγοροι, σας παρακαλώ (παράκληση) να τους θεωρήσετε κι εσείς μοχθηρούς.
2. Ανωτερότητα φεύγοντα (ηθοποιία – επίκληση στο ήθος του πομπού): εγώ βλέπω καθαρά ότι θέλουν να με βλάψουν με κάθε τρόπο· εγώ συκοφαντούμαι άδικα· και αναγκάζομαι να λογοδοτήσω για όσα έχω κάνει στη ζωή μου εξαιτίας τους! (συμπάθεια). Κι όμως, εγώ, ο ίδιος ο αποδέκτης της κακίας τους, χρωστώ μεγάλη ευγνωμοσύνη στους εχθρούς μου· γιατί χάρη σε εκείνους θα αποκομίσω ηθικά οφέλη που είναι τα «μέγιστα αγαθά». Είμαι απόλυτα βέβαιος γι’ αυτό (βεβαιότητα). Επίσης, έχω τόσο μεγάλη πίστη στον εαυτό μου, ώστε ελπίζω ότι μόλις με ακούσετε θα διαπιστώσετε όλοι σας, κι εσείς ακόμα που τυχαία έχετε σχηματίσει αρνητική εντύπωση για εμένα, το ανώτερο ήθος μου (αυτοπεποίθηση, ελπίδα, αισιοδοξία). Έχω δημοκρατικό φρόνημα, έχω αγωνιστεί για την πατρίδα μου όπως εσείς, ήμουν σώφρων και μετριοπαθής στη ζωή μου (γνωρίζω ότι αυτά είναι τα βασικά συστατικά της δημοκρατίας). Δεν υπηρέτησα ως ιππέας τους τριάκοντα, δε βρισκόμουν καν στην Αθήνα, δε συνεργάστηκα μαζί τους... Και όλα αυτά θα τα αποδείξω! (υπόσχεση – ρητή δήλωση). Χωρίς να ζητώ άλλη ωφέλεια από εσάς.

Β. ΠΡΟΣΕΞΙΣ (όξυνση της περιέργειας των δικαστών)

1. Απροσδόκητο, εντυπωσιακό, πρωτότυπο ξεκίνημα λόγου με την έκφραση ευγνωμοσύνης προς τους κατηγόρους.
2. Προσδοκία να πληροφορηθούν οι δικαστές ποια είναι τα «βεβιωμένα» (ζωηρό το ενδιαφέρον των ανθρώπων για τις ζωές των άλλων, ιδιαίτερα για τα «περί τα ἂλλα», τα ιδιωτικά) και ποια «μέγιστα αγαθά» περιμένει να κερδίσει.
3. Ένταση της προσοχής των δικαστών μετά το άκουσμα των ρημάτων «ἐλπίζω» και «ἀξιῶ»: τα απαρέμφατα-αντικείμενα των ρημάτων δεν τίθενται αμέσως μετά τα ρήματα, προκειμένου η βουλή να αναμείνει με ενδιαφέρον να ακούσει ποιο είναι το περιεχόμενο των προσδοκιών και ποιο το περιεχόμενο των αξιώσεων του απολογουμένου.
4. Προσμονή να τηρηθεί η υπόσχεση της προσκόμισης αποδείξεων που θα ανατρέψουν το κατηγορητήριο.

Γ. ΕΥΜΑΘΕΙΑ – ΠΡΟΘΕΣΙΣ (κατατόπιση περί του θέματος)

1. Ενημέρωση για το περιεχόμενο του κατηγορητηρίου: πολύ βαριές οι κατηγορίες για συμμετοχή του Μαντιθέου στο καθεστώς των τριάκοντα.
2. Ενημέρωση για το κίνητρο των κατηγόρων: πρόθεσή τους η με κάθε τρόπο πρόκληση βλάβης σε έναν μετριοπαθή άνθρωπο, η συκοφαντία ενός δημοκρατικού ως προς το φρόνημα πολίτη.
3. Αναφορά των προϋποθέσεων της επικύρωσης της εκλογής του: αφοσίωση στην αθηναϊκή δημοκρατία, συμμετοχή στους πολεμικούς αγώνες για την πατρίδα, συνετός ιδιωτικός βίος.
4. Προεξαγγελία του αρχικού θέματος της διήγησης που θα ακολουθήσει: απουσία από την Αθήνα την εποχή των τριάκοντα.

Δ. ΣΥΝΤΟΜΙΑ, ΣΑΦΗΝΕΙΑ, ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑ, ΑΠΛΟΤΗΤΑ, ΠΕΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ 

 

©Πένη Αποστολοπούλου