Πανελλαδικές Εξετάσεις 2018 - ΓΕΛ - Απαντήσεις Νεοελληνικής Γλώσσας

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α1. 

Ο Μαρωνίτης στην επιφυλλίδα του συγκρίνει τις έννοιες «παιδεία» και «εκπαίδευση», υποστηρίζοντας ότι διαφέρουν θεωρητικά και πρακτικά.  Αρχικά, ανατρέχοντας στην αρχαιότητα εντοπίζει τη σημασιολογική ευρύτητα του όρου «παιδεία», που από «τροφή και ανατροφή» εξελίχθηκε σε αρετή ή συνδέθηκε με την παιδική ηλικία και μεταγενέστερα με την «εκπαίδευση», νοούμενη ως εμπρόθετη διδασκαλία. Ωστόσο, για να αποφευχθεί η σύγχυση, υπογραμμίζει την ανάγκη διερεύνησης της συσχέτισης αλλά και της διάκρισης των δύο όρων. Συγκεκριμένα, σημειώνει ότι μέσω της δυναμικής τους σχέσης  και οι δύο αποβλέπουν στην εκμάθηση της θεσμοθετημένης γνώσης. Περαιτέρω, διαφοροποιούνται ως προς το χαρακτήρα και τον προορισμό τους, αφού η παιδεία ως μέθοδος είναι ελεύθερη και προαιρετική, ενώ η εκπαίδευση ως πράξη προκαθορισμένη και υποχρεωτική.

Β1. 
α) Λάθος
β) Λάθος
γ) Σωστό
δ) Λάθος
ε) Σωστό

Β2. 

α) Η παράγραφος αναπτύσσεται με σύγκριση-αντίθεση, όπως καταδεικνύει και η λέξη «διαφορές» που εντοπίζεται στη θεματική περίοδο («Από εκεί και... να καταργούνται.»), αλλά και η λέξη «αντίθετα» που εντοπίζεται παρακάτω. Συγκεκριμένα, συγκρίνονται και έρχονται σε αντίθεση σημείο προς σημείο οι έννοιες «παιδεία» και «εκπαίδευση» ως προς τα διαφορετικά χαρακτηριστικά τους και το σκοπό που επιτελεί η καθεμιά. Έτσι η παιδεία θεωρείται «μέθοδος», «ελεύθερη λειτουργία» και «προαιρετική», ενώ η εκπαίδευση είναι «πράξη», «εντεταλμένη» και «υποχρεωτική».

β) 
Ωστόσο: αντίθεση
επομένως: συμπέρασμα
προκειμένου: σκοπός
Που πάει να πει ότι: επεξήγηση
κυρίως: έμφαση

Β3. α)

·         Οι αρχές της εντοπίζονται στον Αισχύλο και στον Σοφοκλή.

·         Η ίδια λέξη [...] σκοπίμως (συ)σχετίζεται/συνδέεται κάποτε τόσο με την παιδία όσο και με την παιδιά.

·         [...] το οποίο, όσο βλέπω στα λεξικά, παρουσιάζεται πρώτη φορά στον πλατωνικό Κρίτωνα.

·         [...] δημιουργεί σύγχυση εις βάρος και των δύο παραγόντων/παραμέτρων της κρίσιμης αυτής συζυγίας.

·         Από εκεί και πέρα αρχίζουν ολοφάνερες/πρόδηλες και λανθάνουσες διαφορές [...].

β)

·         αναβαθμίζεται: υποβαθμίζεται

·         μεταγενέστερη: προγενέστερη

·         επιτρέπουν: απαγορεύουν

·         ιδιωτική: δημόσια

·         διαφορές: ομοιότητες

Β4. 

α) Δύο ρήματα παθητικής φωνής στην 1^η παράγραφο:  εναλλάσσονται, ανιχνεύονται. (Επίσης στην παθητική φωνή βρίσκονται τα ρήματα: αναβαθμίζεται, αναδεικνύεται, συνάπτεται).

β) Ο συγγραφέας επιλέγει να χρησιμοποιήσει την παθητική φωνή στη συγκεκριμένη παράγραφο, στην προσπάθειά του να εμβαθύνει στην ετυμολογική ανάλυση του όρου «παιδεία» και στην εξέλιξή του σύμφωνα με την αρχαιοελληνική διανόηση. Με αυτό τον τρόπο και προβάλλοντας την ενέργεια, το ύφος καθίσταται τυπικό και επιστημονικό και ο λόγος αποκτά εγκυρότητα, αντικειμενικότητα και αξιοπιστία.

Γ1.

ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΥ ΜΟΡΦΩΝΕΙ – ΟΧΙ ΠΟΥ ΕΞΟΝΤΩΝΕΙ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

Με αφορμή το διάλογο που διενεργείται τον τελευταίο καιρό στη σχολική κοινότητα σχετικά με το μορφωτικό ρόλο του σχολείου, το παρόν τεύχος της μαθητικής εφημερίδας δε θα μπορούσε να μην είναι αφιερωμένο – για ακόμη μία φορά – σε θέματα εκπαιδευτικά, δηλαδή σε θέματα που αφορούν και προβληματίζουν την πλειονότητα των μαθητών, των καθηγητών και των γονέων. Κι άλλοτε έχει διατυπωθεί η άποψη, με την ευκαιρία που δίνει ισότιμα σε όλους αυτό εδώ το βήμα, ότι δε νοείται εκπαίδευση τον 21^ο αιώνα που να είναι μονοδιάστατα και αυτιστικά περιορισμένη στην παροχή μόνο γνώσεων και την καλλιέργεια επαγγελματικών δεξιοτήτων. Αντιθέτως, σε πείσμα της τεχνοκρατικής εποχής που μηχανορραφεί τη διαμόρφωση ενός απανθρωποποιημένου και μηχανοποιημένου όντος, επιβεβλημένο προβάλλει το αίτημα το σχολείο να ανταποκριθεί όπως άλλοτε και στον παιδευτικό του ρόλο.

Α΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ:

Η εκπαίδευση είναι θεμελιώδης κοινωνικός θεσμός με κύριο μέλημα την παροχή συγκεκριμένων γνώσεων που αποβλέπουν σε ευρύτερη ψυχοπνευματική καλλιέργεια και αγωγή. Γι’  αυτό οφείλει να διακονεί συγκεκριμένους μορφωτικούς σκοπούς:

• Τη διαμόρφωση ολοκληρωμένης προσωπικότητας, τη διάπλαση του ατόμου, την πνευματική του καλλιέργεια, την καλλιέργεια των ιδιαίτερων ικανοτήτων του, την απελευθέρωση της δημιουργικότητάς του, την ανάπτυξη της αυτενέργειας και της πρωτοβουλίας του.
• Την παροχή πληθώρας γνώσεων και ερεθισμάτων στο μαθητή, ικανών για να αποκτήσει συνείδηση του εγώ του και αυτογνωσία και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ζωής.
• Την ανίχνευση των κλίσεων και τη διεύρυνση των ενδιαφερόντων με στόχο τη γόνιμη αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου και το σωστό επαγγελματικό του προσανατολισμό.
• Την ανάπτυξη της κριτικής και αυτοδύναμης σκέψης, για να μπορέσει ο μαθητής να αποκτήσει αντιστάσεις απέναντι στην παραπληροφόρηση, τη μαζοποίηση, τη διαφήμιση και τον καταναλωτισμό.
• Την κοινωνικοποίησή του και τη μετάδοση των κυρίαρχων αρχών και αξιών της κοινωνίας, όπως είναι η προστασία του περιβάλλοντος, η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ελευθερία, η δικαιοσύνη, η ειρήνη, η συμφιλίωση με τον συνάνθρωπο, η αλληλεγγύη, ο σεβασμός, η εργατικότητα, η δημοκρατία, με στόχο να ρυθμίσει τη συμπεριφορά του σύμφωνα με αυτές.
• Τη δημιουργία ελεύθερης, δημοκρατικής και υπεύθυνης προσωπικότητας που πιστεύει στο διάλογο, σέβεται τα δικαιώματα του συνανθρώπου του και αγωνίζεται για τη διασφάλισή τους, ελέγχει κριτικά και αμφισβητεί τα κακώς κείμενα, αρνείται την ετεροκατεύθυνση, συμμετέχει στα κοινά, αναπτύσσει πολιτική σκέψη και δράση.
• Την καλλιέργεια ευρωπαϊκής συνείδησης, για να μη μένει απλός παρατηρητής των εξελίξεων που συντελούνται στην Ευρώπη και διεθνώς, αλλά να αναλάβει πρωτοβουλίες και να συμμετάσχει στη λήψη αποφάσεων. Παράλληλα, να ενστερνιστεί αξίες αναλλοίωτες, όπως η δημοκρατία, η ισότητα, η δικαιοσύνη, η συνεργασία, η ανοχή στη διαφορετικότητα, τις αξίες δηλαδή εκείνες που αποτελούν τα θεμέλια της Ε.Ε.
• Την απόκτηση πολιτιστικής και ιστορικής συνείδησης και την ανάπτυξη του γνήσιου πατριωτισμού, με στόχο την αποποίηση του εθνικισμού που βρίσκεται σε έξαρση και την ανεύρεση άλλων υγιών τρόπων διασφάλισης της εθνικής φυσιογνωμίας που αλλοιώνεται με την εισβολή ξένων πολιτιστικών στοιχείων.
• Την αισθητική αγωγή, την καλλιέργεια αισθητικών κριτηρίων που θα βοηθήσει το μαθητή να οικειοποιηθεί της αξίες του ωραίου, του μέτρου, της αρμονίας, για να αντιστέκεται στην υποκουλτούρα και να στρέφεται στο ποιοτικό.
• Την εξοικείωση με τις διαδικασίες της διά βίου παιδείας και της αυτομόρφωσης σε μια εποχή που τα πάντα εξελίσσονται ραγδαία και οι γνώσεις πολλαπλασιάζονται.
• Την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση για σύγχρονα προβλήματα, όπως η οικολογική κρίση, ο ρατσισμός, ο εκφυλισμός του αθλητισμού.
• Την εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες, τις οποίες θα πρέπει να αξιοποιεί προσοδοφόρα στην εργασία του και στην καθημερινότητά του και την παροχή όλων των απαραίτητων πληροφοριών για μια ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο.

ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ:

Ασφαλώς απαιτείται συμβολή της Πολιτείας, προκειμένου να ενισχυθεί ο παιδευτικός ρόλος του σχολείου. Ωστόσο, και οι ίδιοι οι καθηγητές, αλλά και οι μαθητές μπορούν να ευοδώσουν με συγκεκριμένους τρόπους αυτό το στόχο.

Β΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ:

Από την πλευρά του εκπαιδευτικού:

• Να συνδυάζει το σύστημα βαθμολογικής αξιολόγησης με την περιγραφική αξιολόγηση, ώστε παράλληλα με το βαθμό να αποτυπώνονται συγκεκριμένες αδυναμίες, αλλά και προτερήματα του μαθητή. Επίσης, να ενσωματώσει στην αξιολόγησή του και άλλες παραμέτρους που θα σχετίζονται με την προσωπικότητα του νέου, όπως είναι η δημιουργικότητά του, η ωριμότητα και η φιλοπονία του, η κριτική του ικανότητα. Βέβαια, κι ο ίδιος πρέπει να υποβάλλεται σε συνεχή αυτοαξιολόγηση και συνεχή βελτίωση.
• Να δίνει βαρύτητα στην παροχή προβληματισμών και στην όξυνση των πνευματικών δυνάμεων των μαθητών, να αναθέτει ποικιλία εργασιών που κεντρίζουν την προσοχή τους, να ενισχύει την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας τους, να λαμβάνει υπόψη τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά τους.
• Να μην εμμένει στην αποστήθιση, να μην ενδιαφέρεται μόνο να εξαντλήσει την ύλη και να μην τυποποιεί τη διδασκαλία του.
• Να προωθεί το διάλογο μέσα στην τάξη, να μην είναι αυταρχικός ούτε να προβάλλει τον εαυτό του ως αυθεντία.
•  Να καθοδηγεί, να εμψυχώνει, να πιστεύει στις δημιουργικές δυνάμεις των μαθητών, να αποτελεί πρότυπό τους.
• Να είναι δίκαιος, να ανταμείβει και να τιμωρεί, να έχει υπομονή και θέληση, να είναι ειλικρινής, να χρησιμοποιεί το χιούμορ.
• Να μην κάνει διακρίσεις μεταξύ των παιδιών και να αντιμετωπίζει κάθε παιδί ως ξεχωριστή προσωπικότητα

Από την πλευρά των μαθητών:

• Να είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους, να σέβονται τους κανόνες και το πλαίσιο λειτουργίας του σχολείου.
• Να αναπτύσσουν ενεργό εθελοντική δράση για την άμβλυνση των κοινωνικών προβλημάτων, να συγκεντρώνουν είδη πρώτης ανάγκης για όσους τα έχουν ανάγκη, να κάνουν ανακύκλωση, να συμμετέχουν σε δεντροφυτεύσεις, να δραστηριοποιούνται γενικότερα σε ό,τι αφορά το περιβάλλον.
• Να μην εκφοβίζουν ή να περιθωριοποιούν τους συμμαθητές τους, να σέβονται το διαφορετικό.
• Να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, ώστε να διοργανώνονται εκδηλώσεις καλλιτεχνικές, οι οποίες θα αναδεικνύουν τον πολιτισμικό χαρακτήρα του σχολείου.
• Να δείχνουν τον απαραίτητο σεβασμό και ευλάβεια, όταν επισκέπτονται αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικά μνημεία.
• Να επιδιώκουν να είναι οι αποδέκτες μιας διδασκαλίας μαθητοκεντρικής – ομαδικής, ενός περιεχομένου σπουδών προσαρμοσμένου στα νέα πρότυπα και πολλαπλών εκπαιδευτικών μεθόδων σύγχρονων και αποτελεσματικών.
• Να διεκδικούν τα δικαιώματά τους, να συμμετέχουν στο δημοκρατικό διάλογο εντός και εκτός σχολικής τάξης, να συμβάλλουν στην αναβάθμιση του θεσμού των μαθητικών κοινοτήτων, ώστε να διαμορφώσουν πολιτική ευθύνη.
• Να μην απαξιώνουν τα ανθρωπιστικά μαθήματα και να αποτάσσονται τη χρησιμοθηρία στη γνώση.
• Να απαρνηθούν την άποψη ότι οι σπουδές αποτελούν το μέσο για την απόκτηση κοινωνικού κύρους και να καταρρίψουν με τις επιλογές τους τον επαγγελματικό ρατσισμό που ταλανίζει την ελληνική κοινωνία εδώ και δεκαετίες.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Καταληκτικά, το σημερινό σχολείο οφείλει να μην παρέχει μόνο σκόρπιες και στείρες γνώσεις που συσσωρεύονται στο νου του παιδιού χωρίς το ίδιο να είναι σε θέση να τις κατανοήσει και να τις αξιοποιήσει. Με τον τρόπο αυτό ο μαθητής δε μαθαίνει να εκτιμά το πολύτιμο αγαθό της γνώσης, που είναι δύναμη και ελευθερία και αδυνατεί να ενστερνιστεί αξίες, που τον εξυψώνουν ως άνθρωπο. Ωστόσο, παρά τον έως τώρα τεχνοκρατικό προσανατολισμό του σχολείου είναι ελπιδοφόρο το γεγονός ότι υπάρχουν ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς και κάποιοι που, αντί να διδάσκουν, «απλώνουν» τη γνώση και προσκαλούν τους μαθητές να την αποκτήσουν. Είναι εκείνοι οι δάσκαλοι που ο μαθητής έχει πάντα στην καρδιά του και μνημονεύει όσα χρόνια κι αν περάσουν. Όμως, εξαρτάται και από τον ίδιο το μαθητή αν θα λάβει από τους δασκάλους του «παιδεία» ή αποκλειστικά και μόνο «εκπαίδευση».

 
©Πένη Αποστολοπούλου

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2017 - ΓΕΛ - Απαντήσεις Νεοελληνικής Γλώσσας

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α1.
Ο Σκαλκέας στην ομιλία του αναφέρεται στην ευθύνη των επιστημόνων. Αρχικά, διακρίνει ανάμεσα στο στόχο της επιστήμης, που είναι η κατάκτηση της γνώσης και σε εκείνον της  τεχνολογίας, που είναι η πρακτική της αξιοποίηση. Ωστόσο, αν και παραδέχεται πως η ανάπτυξη του υλικού πολιτισμού, ανταποκρινόμενη στις σύγχρονες απαιτήσεις, έχει βελτιώσει τις συνθήκες ζωής, στον προβληματισμό του για τον αν ωφέλησε τον άνθρωπο, αποφαίνεται ότι αυτός αλλοτριώνεται. Με αυτά τα δεδομένα καθορίζεται η ανάγκη άσκησης ευσυνείδητου ελέγχου αποκλειστικά από τον επιστήμονα, για να προβλεφθεί ενδεχόμενη επιβλαβής εφαρμογή της παραγόμενης γνώσης. Επειδή, όμως, η σύγχρονη τεχνολογία παρεκκλίνει συχνά από τον ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό της, κρίνεται απαραίτητος ο επανακαθορισμός των στόχων από επιστήμονες με ηθικές αξίες.

Β1.
α. Λάθος
β. Λάθος
γ. Σωστό
δ. Σωστό
ε. Σωστό

Β2. α)
Η πρώτη παράγραφος του κειμένου αναπτύσσεται με σύγκριση-αντίθεση. Συγκεκριμένα, συγκρίνονται και έρχονται σε αντίθεση οι στόχοι αφενός της επιστήμης και αφετέρου της τεχνολογίας. Η πρώτη επιδιώκει τη βαθύτερη κατάκτηση της γνώσης, ενώ η δεύτερη την πρακτική εφαρμογή αυτής της γνώσης. Ως λέξη-κλειδί χρησιμοποιείται το "ενώ".

Εναλλακτικά: Η παράγραφος αναπτύσσεται με τη μέθοδο του παραδείγματος. Ειδικότερα, αναφέρεται το παράδειγμα του Αϊνστάιν, για να αποσαφηνιστεί ότι η επιστήμη παρέχει τα μέσα για την εξυπηρέτηση ανθρωπιστικών σκοπών.

Ή: 
- Ανάπτυξη με ορισμό: οριστέα έννοια: "επιστήμη", γένος: "αγώνας", ειδοποιός διαφορά: "αέναος", "του ανθρώπου", "για την κατάκτηση... την έρευνα".
- Ανάπτυξη με αιτιολόγηση: αιτιολογείται γιατί επιστήμη και τεχνολογία δεν ταυτίζονται. Λέξη-κλειδί το "διότι".
Ανάπτυξη με αίτιο-αποτέλεσμα: αίτιο: "Η επιστήμη", αποτέλεσμα: "ανοίγει συνεχώς... φωτίζει τον νου".

β) 
βέβαια: βεβαιότητα, έμφαση
εάν: όρος ή προϋπόθεση
όμως: αντίθεση, εναντίωση
για τούτο: αίτιο-αποτέλεσμα
δηλαδή: επεξήγηση

Β3. α)
αέναος: παντοτινός, αιώνιος, διηνεκής
προσηλωμένη: αφοσιωμένη, προσκολλημένη, επικεντρωμένη
εγείρουν: προκαλούν, δημιουργούν
αλλοτριώνουν: αποξενώνουν
καταστρεπτικό: ολέθριο, καταστροφικό, μοιραίο

β)
συγκεκριμένο: αφηρημένο, ασαφές, αόριστο
βελτίωσε: επιδείνωσε, χειροτέρευσε
ευθύνη: ανευθυνότητα
υλική: πνευματική, άυλη
ελευθερία: υποταγή, υποδούλωση, δουλεία

Β4. α)  
Στην τρίτη παράγραφο του κειμένου ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ασύνδετο σχήμα, για να παραθέσει τους παράγοντες που διασύρουν και υπονομεύουν σήμερα τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού. Οι παράγοντες αυτοί ("Η σύγχυση πραγματικών... και η αγωνία") μπαίνουν ο ένας δίπλα στον άλλο χωρίς σύνδεσμο, μόνο με κόμματα. Έτσι επιτυγχάνεται η ζωντάνια και η ταχύτητα στο λόγο, καθώς και η συμπύκνωση των νοημάτων σε μια περίοδο.
 
β)
Το ρητορικό ερώτημα που τίθεται στο τέλος της δεύτερης παραγράφου έχει μεταβατικό χαρακτήρα, καθώς προετοιμάζει τον αναγνώστη για το τι θα ακολουθήσει. Το ερώτημα προσελκύει την προσοχή του δέκτη, λειτουργώντας ως αφετηρία γόνιμου προβληματισμού. Ο αναγνώστης καθίσταται κοινωνός του προβληματισμού του συγγραφέα σχετικά με το αν η τεχνολογία, παρά τη συμβολή της στη βελτίωση των συνθηκών ζωής του ανθρώπου, υπηρετεί ή όχι τα ιδεώδη του ανθρωπισμού, ενώ παράλληλα αφυπνίζεται, ευαισθητοποιείται και επηρεάζεται συναισθηματικά. Ο λόγος στο σημείο αυτό αποκτά ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα.

Γ1.
Επικοινωνιακό πλαίσιο: ομιλία σε τελετή αποφοίτησης του σχολείου.
(Το ύφος του κειμένου πρέπει να είναι άμεσο, για να ανταποκρίνεται στην επικοινωνιακή περίσταση μιας ομιλίας στο χώρο του σχολείου. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να χρησιμοποιηθούν όλα τα ρηματικά πρόσωπα - εκτός από το β΄ ενικό -, όλες οι εγκλίσεις και να παρατεθούν ερωτήματα).

Προσφώνηση: Κύριες και κύριοι, αγαπητοί συμμαθητές και συμμαθήτριες,

Πρόλογος: Αφουγκραζόμενοι τις επιταγές των καιρών για πρόσκτηση εξειδικευμένων γνώσεων, θεωρήσαμε υποχρέωσή μας, αλλά και δικαίωμά μας, να διεκδικήσουμε μία θέση στα πανεπιστήμια της χώρας. Μέχρι το τέλος του καλοκαιριού, όταν και θα ανακοινωθούν οι βάσεις των σχολών των προτιμήσεών μας, θα γνωρίζουμε αν τα καταφέραμε. Μέχρι τότε, όμως, και με την ευκαιρία της παρούσας εκδήλωσης, ας εκμεταλλευτούμε το χρόνο της αναμονής, για να συνειδητοποιήσουμε ότι ως νέοι, ως υποψήφιοι φοιτητές και πάνω απ' όλα ως μελλοντικοί επιστήμονες, θα έχουμε τη γνώση, άρα και τη δύναμη, να αλλάξουμε προς το καλύτερο τον κόσμο. Γιατί, λοιπόν, να μην καθορίσουμε σήμερα κιόλας τους άξονες γύρω από τους οποίους περιστρέφονται τα πιο ακανθώδη, τοπικά και παγκόσμια, προβλήματα, στην αντιμετώπιση των οποίων θα επικεντρωθούμε αύριο;

Α΄ Ζητούμενο: Ρόλος της επιστήμης στην αντιμετώπιση σύγχρονων προβλημάτων
· Με τις επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις ο σημερινός άνθρωπος, που ταλανίζεται από την οικονομική κρίση, μπορεί να εξασφαλίσει ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, αφού είναι εφικτό να παραχθεί με χαμηλότερο κόστος πληθώρα υλικών αγαθών, τα οποία θα καταστήσουν πιο άνετη την καθημερινή ζωή.
· Τελειοποιημένα συγκοινωνιακά μέ­σα θα συντελέσουν στην εκμηδένιση των αποστάσεων και τη διευκόλυνση της επικοινωνίας ατόμων, ομάδων, αλλά και λαών, διευκολύνοντας τη σύναψη ουσιαστικών ανθρώπινων σχέσεων, προάγοντας τον κοσμοπολιτισμό και διασφαλίζοντας την ειρήνη.
· Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές μπορούν να «προεκτείνουν» ακόμη περισσότερο το ανθρώπινο μυαλό και να εξασφαλίσουν ευρύτερη πρόσβαση σε πληροφορίες με ταυτόχρονη εξοικονόμηση χρόνου, χώρου και κόπου. Ιδιαίτερα, με την αξιοποίησή τους στην εκπαίδευση, το ενδιαφέρον του μαθητή θα επανακτηθεί και η μάθηση θα καταστεί "παιχνίδι".
· Με την πνευματική χειραφέτηση του ανθρώπου μπορεί να συντελεστεί και η ηθική βελτίωσή του. Η επιστήμη με τον ορθολογισμό της μπορεί να συμβάλει στην αποδόμηση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων και να στρέψει ξανά τον άνθρωπο σε αξίες, αρετές και υψηλά ιδανικά.
· Στην ιατρική είναι δυνατό να καταπολεμηθούν ανίατες ως τώρα ασθένειες και να αυξηθεί ο μέσος όρος ζωής. Με την κλωνοποίηση οργάνων μπορεί να απαλυνθεί ο πόνος ανθρώπων που αναμένουν μοσχεύματα.
· Η αφαίμαξη του πλανήτη μπορεί να ανακοπεί και η επιστήμη να συμβάλει στη σωτηρία της έως τώρα "ηττημένης" φύσης.
· Το πρόβλημα του υποσιτισμού στις υπανάπτυκτες χώρες είναι δυνατό να επιλυθεί και να διασφαλιστούν τα θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα των κατοίκων του Τρίτου Κόσμου.
· Η αρτηριοσκληρωτική γραφειοκρατία που παθητικοποιεί τον πολίτη και τον απομακρύνει από τα κοινά θα περιοριστεί και παράλληλα με την άμβλυνση των ανισοτήτων σε κάθε τομέα της κοινωνικής ζωής θα θωρακιστεί το δημοκρατικό πολίτευμα και θα εξυγιανθούν οι θεσμοί.

Μεταβατική παράγραφος: Αγαπητό ακροατήριο, η επιστήμη τελικά είναι πανάκεια; Αν ναι, τότε εγκυμονεί ο κίνδυνος να τη θεοποιήσουμε, να παρασυρθούμε από τη μέθη που προκαλούν τα επιτεύγματά της, να την απογυμνώσουμε από κάθε ηθική ευθύνη. Ασφαλώς και δε σας επιτρέπεται να αναχαιτίσετε την πρόοδό της. Αλλά σας επιβάλλεται να τη χρησιμοποιήσετε στο μέτρο που αυτή θα εξυψώσει τον άνθρωπο. Γιατί αυτόχρημα μπορεί να γίνει θεραπαινίδα του ανθρώπου, αρκεί ο επιστήμονας να εξοπλιστεί με συγκεκριμένα ηθικά εφόδια.
 
Β΄ Ζητούμενο: Ηθικά εφόδια επιστήμονα
Προκειμένου η επιστήμη να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των σύγχρονων προβλημάτων, ο επιστήμονας είναι ανάγκη:
· Να προάγει το καλό της ανθρωπότητας και όχι να εξυπηρετεί τα δικά του συμφέροντα, να προτάσσει το κοινωνικό συμφέρον και όχι το προσωπικό όφελος.
· Να είναι πνευματικός ταγός, να πρωτοστατεί στις εξελίξεις, να αγωνίζεται για την ειρήνη, τη δημοκρατία και την ελευθερία, να έχει ανθρωπιστικά ιδεώδη, να ξεχωρίζει σε περιόδους κρίσης, να διαθέτει ευαισθησία.
· Να μην επιβάλλει τη γνώση του σαν αυθεντία, να ελέγχει την ορθότητα της γνώσης πριν την εκλαϊκεύσει και να ενημερώνει το κοινό για τους πιθανούς κινδύνους που εγκυμονεί η εφαρμογή των επιτευγμάτων του.
· Να είναι απαλλαγμένος από δογματισμό, φανατισμό, ιδιοτέλεια και αλαζονεία.
· Να έχει πολύπλευρη σκέψη, κριτικό πνεύμα, δεκτικότητα στις νέες ιδέες, σκεπτικισμό και πνευματική ανεκτικότητα. Να ανανεώνεται πνευματικά, να ελέγχει κριτικά τις θεωρίες του παρελθόντος και να απορρίπτει τις αυθεντίες.
· Να είναι έντιμος, αμερόληπτος και αντικειμενικός, να διαθέτει ηθική ακεραιότητα.
· Να έχει συνείδηση της ισχύος του και της κοινωνικής και πολιτικής του ευθύνης, να έχει σύνεση και υπευθυνότητα.
· Να προβαίνει με συνέπεια σε διαρκή απολογισμό των πράξεών του.
· Να προβαίνει σε αυτοκριτική.
· Να έχει ανθρωπιστική παιδεία, να συνδυάζει ειδική γνώση και σφαιρική καλλιέργεια, να έχει ως στόχο τη δια βίου παιδεία.
· Να μην υφίσταται πολιτικές ή οικονομικές πιέσεις.
· Να είναι ανεξάρτητος και να μη δεσμεύεται από ιδεολογικούς και πολιτικούς σκοπούς που θέτουν φραγμούς στη σκέψη, την έρευνα και την πνευματική του ελευθερία.
· Να τολμά να αντιπαρατίθεται σε κυρίαρχα συμφέροντα και να έρχεται σε σύγκρουση με το κατεστημένο.

Επίλογος: Κλείνοντας, φίλες και φίλοι, είναι καλό να υπενθυμίσουμε ότι τόσο η επιστημονική γνώση, που διευρύνεται σήμερα με ασύλληπτες ταχύτητες, όσο και η πρακτική εφαρμογή αυτής της γνώσης, που αποτυπώνεται στη δημιουργία της υπερσύγχρονης μηχανής, πρέπει να χρησιμοποιηθούν, για να απελευθερώσουν κι όχι για να υποτάξουν τον άνθρωπο. Βασικό μας μέλημα πρέπει να είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής και όχι η αύξηση της ποσότητάς της. Για να συμβεί αυτό, η επιστήμη πρέπει να τεθεί στο πλευρό του ανθρώπου. Πρέπει να εξανθρωπιστεί. Ο εξανθρωπισμός της είναι το διακύβευμα που πρέπει να κερδίσουμε. Αλλά, για να το κερδίσουμε, πρέπει ως αυριανοί επιστήμονες να θωρακιστούμε με ηθικές αρετές. Και να θυμόμαστε αυτό που ένας αγαπημένος συγγραφέας έχει διατυπώσει, ότι δηλαδή ένας άξιος μαραγκός που κατέχει καλά τη δουλειά του και πιστεύει σ’ αυτήν είναι πολύ πιο ολοκληρωμένος και αξιοσέβαστος άνθρωπος από έναν κακό επιστήμονα.
 
Αποφώνηση: Σας ευχαριστώ για την αμέριστη προσοχή σας.

©Πένη Αποστολοπούλου 

Πανελλαδικές εξετάσεις: Έκθεση 2016, εκτιμήσεις και σχολιασμός των θεμάτων και βαθμολόγηση των μαθητών

     Κατά πόσο αιφνιδίασε φέτος το θέμα που έπεσε στις Πανελλαδικές στην  Έκθεση; Το θέμα της φιλίας, που ανήκει «κανονικά» στην ύλη της Α΄ Λυκείου, σε συνδυασμό με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν ένα θέμα βατό, αλλά και ένα θέμα που αφορά τα νέα παιδιά, τα οποία σίγουρα θα είχαν στο μυαλό τους πράγματα να πουν...

     Λες και δεν τον υποψιαζόμασταν - δεν ξέρω για ποιο λόγο, έτσι ενστικτωδώς – ότι φέτος θα έπεφτε θέμα της πρώτης τάξης του Λυκείου (πιστεύω όλοι κάναμε προβλέψεις για το θεσμό της οικογένειας λόγω και της παγκόσμιας ημέρας που «γιορταζόταν» την προηγούμενη της εξέτασης στην έκθεση, κάποιοι έλεγαν ότι πιθανό ήταν να πέσει και το θέμα του γέλιου...), αφήστε δε που δίναμε στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης (εξαιτίας της επικαιρότητάς τους, αλλά και της ενσωμάτωσης πολλών σχετικών γι’ αυτές κειμένων στην Τράπεζα Θεμάτων της Β΄ Λυκείου) μια θέση ανάμεσα στα προτεινόμενα εδώ και – τουλάχιστον - τρία χρόνια πάντα σε συνδυασμό με τις ανθρώπινες σχέσεις (άλλωστε δεν ξεχνάμε εκείνη τη Β1 του 2013 περί διαδικτύου και αποξένωσης των ανθρώπων...).

     Άρα δε θεωρώ ότι το θέμα αιφνιδίασε ούτε ότι ήταν δύσκολο στην ανάπτυξή του, ειδικά και για το λόγο ότι η εκφώνηση ήταν διατυπωμένη με τρόπο που εκχωρούσε το δικαίωμα στο μαθητή να αναπτύξει τις δικές του απόψεις. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι αναμένεται – και πρέπει να αναμένεται – μια μεγάλη γκάμα απαντήσεων στο α΄ ζητούμενο έξω από καλούπια και προκατασκευασμένα σχήματα, μια κατάθεση ψυχής των μαθητών που βλέπουν τη φιλία με τα δικά του μάτια ο καθένας και επιζητούν από τους ανθρώπους συγκεκριμένα στοιχεία προσωπικότητας, ώστε να τους κατατάξουν στους φίλους τους. (Κι επειδή αυτό δεν είναι απίθανο να συμβεί, εύχομαι η δημιουργικότητα και η πρωτοτυπία όσων θα το τολμήσουν να αξιολογηθεί θετικά). Όσο για το β΄ ζητούμενο κι εκεί δίνονταν περιθώρια στο μαθητή να αποφασίσει αν θα πάρει θέση υπέρ ή κατά (μάλιστα αυτό ήταν που μπέρδεψε αρκετούς). Αν και καλό θα ήταν να ακολουθηθεί η μέση οδός και να ληφθεί διπλωματική θέση (να αναφερθούν δηλαδή και τα θετικά των μέσων όσον αφορά τη σύναψη φιλικών σχέσεων, αλλά και τα αρνητικά σε δύο ίσως αυτόνομες παραγράφους) κανένας βαθμολογητής δεν πρέπει – εφόσον πρόκειται για τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία – να αφαιρέσει μονάδες σε κάποιον που είδε το ζήτημα «μονοδιάστατα».

     Από κει και πέρα, το κείμενο που «έπεσε» ανήκει σε ένα συγγραφέα «πολυαγαπημένο», του οποίου τα κείμενα «διαθνίζουν» τα σχολικά εγχειρίδια και τις σημειώσεις των φιλολόγων που δίνονται στα φροντιστήρια (το συγκεκριμένο απόσπασμα μάλιστα οι περισσότεροι από εμάς το «δουλεύουμε» στις τάξεις), ένα συγγραφέα που έχει το μεγαλύτερο ποσοστό εμφάνισης στα θέματα των πανελλαδικών (τρεις φορές με τη φετινή μόνο στα θέματα των ενιαίων λυκείων). Δοκίμιο το κείμενο, ένα είδος οικείο στους μαθητές, απλό στην κατανόησή του, χωρίς «σκοτεινά» σημεία, ευσύνοπτο, με νοηματική αυτοτέλεια στις παραγράφους και στο σύνολό του, η περίληψη του οποίου «έβγαινε» εύκολα. Πέρα από την επιλογή των σημαντικών πληροφοριών «κλειδί» στη βαθμολόγηση θα αποτελέσουν οι φράσεις: «ο δοκιμιογράφος πραγματεύεται τα χαρακτηριστικά» (θεματική περίοδος), «αρχικά επισημαίνει τη διαχρονικότητα και τη σημασία» (1^η παράγραφος), «(προσδι)ορίζει» (2^η παράγραφος), «παραθέτει την άποψη του Αριστοτέλη, για να διακρίνει τρία είδη» (3^η και πρώτο μισό 4^ης παραγράφου ), «ωστόσο διευκρινίζει» (δεύτερο μισό 4^ης), «τέλος, συμπεραίνει» (5^η).

     Η Β1, ακολουθώντας τα περσινά λαϊκιστικά πρότυπα, ήταν και φέτος μια ευγενική χορηγεία του Υπουργείου Παιδείας. Προσωπικά μέμφομαι τους θεματοθέτες αυτών των δύο ετών που ευτέλισαν τη Β1, γιατί αντικατέστησαν την ερώτηση της ανάπτυξης κάποιου χωρίου όχι απλά με άσκηση κατανόησης κειμένου, αλλά με άσκηση κατανόησης τύπου Σ/Λ χωρίς τεκμηρίωση, η οποία ούτε απαιτεί ιδιαίτερες μαθησιακές ικανότητες ούτε υποχρεώνει την ανάπτυξη και αποκάλυψη των υπαρχόντων δεξιοτήτων κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας και της εξέτασης των παιδιών.  

     Οι λοιπές ασκήσεις ήταν οι ασκήσεις που μας έχουν συνηθίσει τόσα χρόνια να περιμένουμε, αυτές που βλέπουμε πιο συχνά. Η άσκηση για τους τρόπους ανάπτυξης, προσεγμένη στη διατύπωσή της, αφού ζητούσε συγκεκριμένο αριθμό τρόπων - δύο και όχι σαρανταδύο-, επαναλαμβάνεται με εκπληκτική συχνότητα από το 2000. Η ερώτηση για τις διαρθρωτικές λέξεις ήταν κι αυτή απλή (αν και το «άλλωστε» δε δηλώνει μόνο και πάντα αντίθεση που έγραψαν πολλοί, αλλά και προσθήκη, όπως στο φετινό κείμενο). Η ερώτηση για τα σημεία στίξης ήταν κι αυτή αναμενόμενη, αλλά η επιλογή της χρήσης εισαγωγικών στο «αγαπά» ήταν λίγο «ύπουλη», αφού δε δηλωνόταν ακριβώς και μόνο ειρωνεία σ’  αυτό το σημείο. Η άσκηση για τα ρηματικά πρόσωπα έχει φυσικά «μπει» και στο παρελθόν, αν και η λειτουργία του β΄ προσώπου ζητήθηκε για πρώτη φορά φέτος. Τέλος οι λεξιλογικές ασκήσεις (οι αγαπημένες ασκήσεις για τα συνώνυμα-αντώνυμα) είχαν το βαθμό δυσκολίας που έχουν πάντοτε, με τη μία στις πέντε λέξεις  να προβληματίζει («ακατάλυτη», «αξία») κι άλλες να είναι πιο απλές - αν και αυτό είναι υποκειμενικό.

     Κλείνοντας, απευθύνομαι προς όλους όσοι αγχώνεστε για την αξιολόγησή σας: το πώς θα σας βαθμολογήσουν, το πόσο ή αν θα «κόψουν» (ή θα προσμετρήσουν θετικά, αυτό γιατί δεν το σκέφτεστε;) για μια απάντησή σας στις ασκήσεις του β΄ θέματος ή για την υπέρβαση του ορίου λέξεων στη φετινή παραγωγή λόγου ή για την παράλειψη της αναφοράς στα αρνητικά των social media (ή..., ή..., ή...) είναι αποτέλεσμα και συγκερασμός τεσσάρων παραγόντων. Συγκεκριμένα εξαρτάται: α) από τις οδηγίες που θα αποστείλει η επιτροπή στα βαθμολογικά κέντρα, β) από τις αποφάσεις που θα ληφθούν κατόπιν διαλόγου και συμφωνίας μέσα στα βαθμολογικά κέντρα, γ) από την υποκειμενική κρίση των βαθμολογητών, η οποία σίγουρα θα έχει επηρεαστεί και από τις απαντήσεις των φροντιστηρίων που δημοσιεύονται στο διαδίκτυο και δ) από τα γραπτά και τις απαντήσεις των άλλων εξεταζόμενων! Μην ξεχνάτε ότι στο μάθημα της έκθεσης τα πράγματα είναι ρευστά και ότι ακόμα και για τις ασκήσεις θεωρίας η «σωστή»απάντηση δεν είναι μόνο μία. Εννοώ ότι διάφορες προσεγγίσεις δεν επιδέχεται μόνο το θέμα της έκθεσης, αλλά και οι γλωσσικές για τα συνώνυμα-αντώνυμα, όπως και οι ασκήσεις για τη χρήση εισαγωγικών (αλήθεια, το «αγαπά» τελικά τι δηλώνει; Ειρωνεία; Μεταφορά; Έμφαση;) ή τη συνοχή (το «άλλωστε» δείχνει αντίθεση ή μήπως προσθήκη;) ή τους τρόπους ανάπτυξης (με διαίρεση και αιτιολόγηση ή διαίρεση και παραδείγματα ή αιτιολόγηση και παραδείγματα;) κλπ. Όπως ξέρουμε, η αλήθεια – ευτυχώς – έχει πολλαπλό χαρακτήρα. Μην αγωνιάτε λοιπόν, κοιτάτε μπροστά κι ό,τι είναι να γίνει θα γίνει! Καλή συνέχεια και καλά αποτελέσματα με αισιοδοξία και θετική σκέψη!

©Πένη Αποστολοπούλου

Τράπεζα Θεμάτων Β΄ Λυκείου - O ρόλος των ΜΜΕ στη διαμόρφωση της σύγχρονης κοινωνίας - Κείμενο & Περίληψη

ΚΕΙΜΕΝΟ

Ποια είναι τα σύγχρονα ΜΜΕ και πώς λειτουργούν; Επαρκή συνείδηση του πράγματος δεν έχουμε λόγω του ότι υπάρχει ελλιπής ενημέρωση για τις δυνατότητες και για τον τρόπο λειτουργίας των Μέσων. Γιατί έχουμε ελλιπή ενημέρωση; Διότι δεν αντιλαμβανόμαστε ότι τα ΜΜΕ κινούνται σε δύο επίπεδα. Το ένα είναι το επίπεδο της διαμόρφωσης της προσωπικότητας του σύγχρονου ανθρώπου, όπου ο ρόλος τους είναι καθοριστικός. Το δεύτερο επίπεδο είναι η διαμόρφωση της κοινωνικής ευρύτερα και της πολιτικής ζωής ιδιαίτερα, όπου και πάλι τα ΜΜΕ διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο. Δεν πρόκειται περί υπερβολής.

Εμείς οι κοινωνιολόγοι στη δουλειά μας χρησιμοποιούμε ευρύτατα τον όρο «κοινωνικοποίηση», με την έννοια ότι το άτομο από την ώρα που γεννιέται, υπόκειται σε μια σειρά επιρροές του κοινωνικού περιβάλλοντος, που το διαμορφώνουν ως κοινωνικό ον. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι το ανθρώπινο άτομο πρέπει να μάθει να συμβιώνει ως κοινωνικό άτομο. Η κοινωνικοποίηση παλαιότερα γινόταν αποκλειστικά με ενδιάμεσα πρόσωπα: τούς γονείς, τους δασκάλους, τα πρόσωπα γενικότερα του άμεσου κοινωνικού περιβάλλοντος. Σήμερα, τα ΜΜΕ λειτουργούν ως ένας εκ των βασικών συντελεστών κοινωνικοποίησης, που βαθμιαία εκτοπίζει τους παραδοσιακούς φορείς της. Διότι τα ΜΜΕ, κυρίως τα ηλεκτρονικά και πρωταρχικά η τηλεόραση, ασκούν τεράστια επιρροή πάνω στα άτομα. Γιατί αυτή η τεράστια επιρροή; Διότι δεν λειτουργεί το Μέσο σε σχέση με το αριστερό μέρος του εγκεφάλου, που είναι η λογική και η ανάλυση, αλλά επενεργεί απευθείας στο υποσυνείδητο και, επομένως, σε πολύ μεγάλο βαθμό αναιρεί και παραλύει τη λογική λειτουργία του εγκεφάλου.

Αυτή, λοιπόν, είναι η δυναμική της εντύπωσης που έχουν τα ΜΜΕ. Κολοσσιαία δυναμική, η οποία βεβαίως κάνει το άτομο δέσμιο σε επιταγές, που κατασκευάζουν και αυτό ακόμα το κύκλωμα των αναγκών. {...} Πρότυπα και σύμβολα επιτυχίας τα πράγματα, όχι οι ανθρώπινες ποιότητες. Ειδικότερα ως προς τα πρότυπα επιτυχίας. Ποιοι εμφανίζονται ως επιτυχημένοι από τα ΜΜΕ; Οι έχοντες και κατέχοντες, ανεξάρτητα από τον τρόπο, με τον οποίο τα απόκτησαν, όχι βεβαίως οι άνθρωποι, που εκπληρώνουν κάποια αποστολή και προσφέρουν θετικό έργο στην κοινωνία, ούτε, φυσικά, οι πνευματικοί ταγοί. Με τον τρόπο αυτό δε διαμορφώνονται πρόσωπα, αλλά προσωπεία, μάσκες ανθρωποειδών, όχι άνθρωποι. Η λογική της κερδοσκοπικής σκοπιμότητας γίνεται κατευθυντήριος γνώμονας της ζωής και κάθε άλλη λογική θεωρείται ως ουτοπική και «ξεπερασμένη». Το παράδειγμα της χρηματιστηριακής φρενίτιδας στη χώρα μας κατά το πρόσφατο παρελθόν είναι κάτι παραπάνω από αποκαλυπτικό.

Αυτά τα πρότυπα επιτυχίας στηρίζονται και προωθούν την αντίληψη «ο άνθρωπος για τον άνθρωπο λύκος» και προϋποθέτουν τον εκτοπισμό όλων των αισθημάτων και συναισθημάτων αλληλεγγύης και φιλότητας ανάμεσα σε ανθρώπους. Αυτό συνιστά επάνοδο σε καταστάσεις αγριότητας όπου ελαχιστοποιείται και αυτός ακόμα ο σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή και αυξάνεται κάθετα ο δείκτης της κοινωνικής παθολογίας, από τα ναρκωτικά και τη βία ως το έγκλημα. Αρκεί να συνειδητοποιήσουμε ότι στην τηλεόραση ο έρωτας αποσυνδέεται από την αγάπη και γίνεται σεξισμός, ότι - όπως έχουν αποδείξει σχετικές έρευνες - ένα παιδί επτά ετών στην Αμερική έχει δει στην τηλεόραση τρεισήμισυ χιλιάδες φόνους. Τα ΜΜΕ διαμορφώνουν μια ανθρώπινη προσωπικότητα βασικά απορρυθμισμένη, αν όχι και παθολογική.

Ποια είναι τα σύγχρονα ΜΜΕ και πώς λειτουργούν; Επαρκή συνείδηση του πράγματος δεν έχουμε λόγω του ότι υπάρχει ελλιπής ενημέρωση για τις δυνατότητες και για τον τρόπο λειτουργίας των και όχι με κριτήριο τα συμφέροντα της ολότητας και της κοινωνίας. Από μέσα πληροφόρησης γίνονται αγωγοί παραπληροφόρησης. Από μέσα διαφύλαξης των ατομικών ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων γίνονται όργανα καταστολής της ανθρώπινης σκέψης, όργανα αποβλάκωσης και χειρισμού ενός ανθρώπινου πολτού, που έντεχνα κατασκευάζουν. Με τον τρόπο αυτό, όχι μόνο δεν υπηρετούν τη Δημοκρατία, αλλά την υπονομεύουν σε όλα τα μέτωπα, και τούτο διότι η Δημοκρατία προϋποθέτει τον ελεύθερα σκεπτόμενο πολίτη, όχι τον παθητικοποιημένο χειραγωγούμενο ανθρωπάκο.

Β. Φίλιας, (2002). Κοινωνιολογικές Παρεμβάσεις. Αθήνα: Παπαζήση, 137 -139 (διασκευή). 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ο μελετητής αναφέρεται στον καθοριστικό ρόλο που ασκούν τα ΜΜΕ στην κοινωνία. Αρχικά, επισημαίνει ότι η πλημμελής γνώση για τον τρόπο λειτουργίας τους πηγάζει από την αδυναμία συνειδητοποίησης της επίδρασής τους στη διαμόρφωση αφενός της προσωπικότητας και αφετέρου της κοινωνίας. Έπειτα, εστιάζοντας στον όρο «κοινωνικοποίηση», υπογραμμίζει ότι τα ΜΜΕ, έχοντας αντικαταστήσει τους παραδοσιακούς φορείς, αποτελούν σήμερα το βασικό παράγοντα διάπλασης του κοινωνικού όντος, επενεργώντας στο υποσυνείδητο. Έτσι, υποδουλώνουν τον άνθρωπο στις υλικές ανάγκες που επιβάλλουν, προβάλλοντας αρνητικά πρότυπα «επιτυχίας», τα οποία καλλιεργούν τη βία και την παθογένεια. Τέλος, καταλήγει ότι τα ΜΜΕ αποτελούν όργανα παραπληροφόρησης και χειραγώγησης, υπονομεύοντας έτσι τη δημοκρατία.  

 ©Πένη Αποστολοπούλου

Αρχαία Ελληνικά Λυκείου (άγνωστο) - Δημοσθένους, "Κατά Ἀριστογείτονος Β΄" (26, 1-3)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο ρήτορας, έχοντας ήδη αποδείξει την ενοχή του Αριστογείτονα αναφορικά με την περιφρονητική του στάση απέναντι στους νόμους της πόλης, θίγει σε πολλά σημεία του λόγου αυτού, που αποτελεί δευτερολογία, άλλα θεωρητικότερα ζητήματα.

 

ΚΕΙΜΕΝΟ

Ὅτι μὲν τοίνυν καὶ ὀφείλει τῷ δημοσίῳ Ἀριστογείτων οὑτοσὶ καὶ οὐκ ἔστιν ἐπίτιμος, καὶ οἱ νόμοι διαρρήδην ἀπαγορεύουσιν μὴ ἐξεῖναι λέγειν τοῖς τοιούτοις, φανερῶς ἐπιδέδεικται, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι. δεῖ δ’ ὑμᾶς ἅπαντας μὲν ἀπείργειν καὶ κωλύειν τοὺς παρανομοῦντας, πολὺ δὲ μάλιστα τοὺς ἐν ταῖς ἀρχαῖς ὄντας καὶ τοὺς πολιτευομένους· διὰ γὰρ τούτους τὰ κοινὰ καὶ βλάπτεσθαι πέφυκεν, ἐὰν ὦσι φαῦλοι, καὶ τὰ μέγιστα πάλιν ὠφελεῖσθαι, ἐὰν ὦσιν ἐπιεικεῖς καὶ θέλωσιν ἐμμένειν τοῖς νόμοις. ὡς ἐὰν ἅπαξ δῶτε τοῖς ὑπὲρ τῶν κοινῶν ἐγχειροῦσί τι πράττειν τὸ παρανομεῖν καὶ καταφρονεῖν τῶν ὡρισμένων δικαίων, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἅπαντας ἀπολαύειν τοὺς μετέχοντας τῆς πόλεως. ὥσπερ γὰρ τῶν ἐν ταῖς ναυσὶν ἁμαρτημάτων ἃ συμβαίνει περὶ τοὺς πλοῦς, ὅταν μὲν τῶν ναυτῶν τις ἁμάρτῃ, βραχεῖαν τὴν βλάβην ἤνεγκεν, ὅταν δ’ ὁ κυβερνήτης ἀποσφαλῇ, κοινὴν τὴν ἀτυχίαν ἅπασι τοῖς ἐμπλέουσι παρεσκεύασεν, ὡσαύτως τὰ μὲν τῶν ἰδιωτῶν ἁμαρτήματα οὐκ εἰς τὸ πλῆθος, εἰς δ’ αὐτοὺς ἤνεγκε τὰς βλάβας, τὰ δὲ τῶν ἀρχόντων καὶ πολιτευομένων εἰς ἅπαντας ἀφικνεῖται. 

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

ἐπίτιμος = ο έχων πολιτικά δικαιώματα

διαρρήδην = ρητά, κατηγορηματικά

ἀπείργω (+αιτ.) = παρεμποδίζω, απομακρύνω

πέφυκεν (απρόσ.) = είναι φυσικό, συμβαίνει

ἐπιεικής = δίκαιος, πρέπων, τίμιος

ἃπαξ = μία μόνο φορά

ἐγχειρέω -ῶ = επιχειρώ, αναλαμβάνω

δίδωμι + δτκ. + απαρ. = επιτρέπω, δίνω δικαίωμα σε κπ να...

ἀπολαύω = απολαμβάνω, έχω ωφέλεια από κτ

φέρω τήν βλάβην = προξενώ ζημιά

ἀποσφάλλω = σφάλλω, αποτυγχάνω 

ἰδιώτης = απλός πολίτης

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ότι λοιπόν αυτός εδώ ο Αριστογείτων και χρωστάει στο δημόσιο και έχει χάσει τα πολιτικά του δικαιώματα, και οι νόμοι απαγορεύουν ρητά σε τέτοιους ανθρώπους να είναι δυνατό να παίρνουν το λόγο έχει φανερά αποδειχθεί, άνδρες Αθηναίοι. Και πρέπει όλοι εσείς ανεξαιρέτως να απομακρύνετε και να εμποδίζετε αυτούς που παραβιάζουν τους νόμους, και πολύ περισσότερο αυτούς που έχουν αναλάβει κάποιο αξίωμα και αυτούς που ασχολούνται με την πολιτική. Γιατί είναι φυσικό εξαιτίας τους να βλάπτεται το δημόσιο συμφέρον, αν είναι ανήθικοι, και πάλι να προσφέρονται τα μεγαλύτερα οφέλη, αν είναι δίκαιοι και θέλουν να μένουν προσηλωμένοι στους νόμους. Διότι, αν μια φορά δώσετε το δικαίωμα σε αυτούς που αναλαμβάνουν να κάνουν κάτι προς όφελος των δημοσίων πραγμάτων να παραβιάζουν τους νόμους και να περιφρονούν τους θεσπισμένους κανόνες δικαίου, αναγκαστικά όλοι όσοι συμμετέχουν στην πόλη θα ωφεληθούν. Και όπως ακριβώς αυτά από τα λάθη στα πλοία τα οποία συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, όταν κάποιος από τους ναύτες διαπράξει σφάλμα, μικρή ζημιά προξενεί, όταν όμως ο κυβερνήτης σφάλει, κοινή συμφορά προετοιμάζει σε όλους όσοι επιβαίνουν στο πλοίο, έτσι και τα λάθη των απλών πολιτών προκαλούν ζημιές όχι στους πολλούς αλλά στους ίδιους, ενώ εκείνα όσων ασκούν εξουσία και όσων ασχολούνται με την πολιτική επηρεάζουν όλους. 

 

 

©Πένη Αποστολοπούλου